बुटवल । आधुनिक विश्वमा बैंकिङ प्रणाली आर्थिक गतिविधिको मेरुदण्डका रूपमा स्थापित भएको छ । व्यक्तिको दैनिक जीवनदेखि व्यवसाय, उद्योग र सरकारी आर्थिक गतिविधिसम्म बैंकिङ सेवाले महत्वपूर्ण भूमिका खेलिरहेको छ । विगतमा नगद पैसामा आधारित कारोबार बढी हुने गरे पनि अहिले प्रविधिको विकाससँगै बैंक खातामार्फत हुने कारोबार तीव्र रूपमा बढ्दै गएको छ । सुरक्षित, व्यवस्थित र पारदर्शी आर्थिक प्रणाली निर्माण गर्न बैंक खाताबाट कारोबार गर्नु अत्यन्त आवश्यक मानिन्छ ।

सबैभन्दा पहिले बैंक खाताले पैसाको सुरक्षा सुनिश्चित गर्छ । घरमा ठूलो रकम नगद राख्दा चोरी, हराउने वा नष्ट हुने जोखिम रहन्छ । तर बैंकमा पैसा जम्मा गर्दा बैंकले त्यसको सुरक्षा गर्ने जिम्मेवारी लिन्छ । बैंकहरूले आधुनिक सुरक्षा प्रणाली, डिजिटल प्रविधि तथा नियामक निकायको निगरानीमा ग्राहकको निक्षेप सुरक्षित राख्ने व्यवस्था गरेका हुन्छन् । त्यसैले नगद पैसा बोकेर हिँड्नु भन्दा बैंक खाताबाट कारोबार गर्नु धेरै सुरक्षित विकल्प मानिन्छ । बैंक खाताबाट कारोबार गर्दा
आर्थिक गतिविधि छिटो र सहज हुन्छ । अहिले बैंकहरूले एटीएम कार्ड, मोबाइल बैंकिङ, इन्टरनेट बैंकिङ, क्यूआर कोड भुक्तानी, अनलाइन ट्रान्सफर जस्ता सेवा प्रदान गरिरहेका छन्। यी माध्यमबाट केही सेकेन्डमै पैसा पठाउन वा प्राप्त गर्न सकिन्छ । उदाहरणका लागि, कुनै व्यक्तिले घरमै बसेर मोबाइल बैंकिङमार्फत बिल तिर्न, सामानको भुक्तानी गर्न वा अर्को खातामा पैसा पठाउन सक्छ । यसले समय बचत गर्नुका साथै मानिसलाई अनावश्यक झन्झटबाट पनि मुक्त बनाएको छ ।

बैंक खाताले बचत गर्ने संस्कारको विकास गर्न पनि ठूलो भूमिका खेल्छ। बैंकमा पैसा जम्मा गर्दा त्यसमा ब्याज पाइने भएकाले मानिसहरूलाई नियमित रूपमा बचत गर्न प्रोत्साहन मिल्छ। दैनिक जीवनमा खर्चबाट बाँकी रहेको सानो रकम पनि बैंक खातामा राख्दा भविष्यमा ठूलो बचत बन्न सक्छ । यसले आकस्मिक आवश्यकता, शिक्षा, स्वास्थ्य वा अन्य महत्वपूर्ण खर्चका लागि आर्थिक आधार तयार पार्छ । बैंक खाताबाट हुने कारोबारको अर्को महत्वपूर्ण पक्ष भनेको आर्थिक अभिलेख (रेकर्ड) हो। बैंकले ग्राहकका सबै कारोबारको विवरण सुरक्षित रूपमा राख्छ । यसले व्यक्तिलाई आफ्नो आम्दानी र खर्चको स्पष्ट जानकारी दिन्छ। बैंक स्टेटमेन्टमार्फत कुनै पनि समयमा आफ्नो आर्थिक गतिविधिको विवरण हेर्न सकिन्छ । यसले आर्थिक योजना बनाउन र खर्च व्यवस्थापन गर्न पनि सहयोग पुर्‍याउँछ । बैंकसँग नियमित रूपमा कारोबार गर्ने ग्राहकलाई ऋण तथा अन्य वित्तीय सेवा प्राप्त गर्न पनि सहज हुन्छ । बैंकले ग्राहकको बचत, कारोबारको इतिहास र आर्थिक गतिविधि मूल्याङ्कन गरेर ऋण उपलब्ध गराउँछ ।

घर निर्माण, व्यवसाय सञ्चालन, शिक्षा वा अन्य आवश्यकताका लागि ऋण लिन बैंक खाताको नियमित प्रयोग महत्वपूर्ण आधार बन्न सक्छ । आजको डिजिटल युगमा बैंक खाताले आर्थिक समावेशीकरण (Financial Inclusion) बढाउन पनि महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको छ । पहिले बैंकिङ सेवाबाट टाढा रहेका ग्रामीण क्षेत्रका नागरिकहरू पनि अहिले बैंकिङ सेवामा जोडिँदै गएका छन् । सरकारले दिने सामाजिक सुरक्षा भत्ता, कर्मचारीको तलब, विभिन्न अनुदान तथा अन्य आर्थिक सहायता पनि बैंक खातामार्फत वितरण हुन थालेको छ। यसले सरकारी खर्चलाई पारदर्शी र प्रभावकारी बनाउन मद्दत गरेको छ । नेपालमा पछिल्ला वर्षहरूमा डिजिटल बैंकिङको प्रयोग उल्लेखनीय रूपमा बढेको छ ।

मोबाइल बैंकिङ, क्यूआर कोड भुक्तानी तथा अनलाइन बैंकिङ सेवाले नगदरहित कारोबारलाई प्रोत्साहन दिएको छ । यसले आर्थिक गतिविधिलाई औपचारिक क्षेत्रमा ल्याउन सहयोग पुर्‍याउनुका साथै कर प्रणालीलाई पनि प्रभावकारी बनाउन मद्दत पुर्‍याएको छ । समग्रमा हेर्दा बैंक खाताबाट कारोबार गर्नु आधुनिक आर्थिक जीवनको अनिवार्य आवश्यकता बन्दै गएको छ । यसले पैसाको सुरक्षा, छिटो र सहज भुक्तानी, बचतको विकास, आर्थिक पारदर्शिता तथा वित्तीय सेवामा पहुँच जस्ता अनेकौं फाइदा प्रदान गर्छ । व्यक्तिदेखि व्यवसाय र राष्ट्रको आर्थिक विकाससम्म बैंकिङ प्रणालीको भूमिका अत्यन्त महत्वपूर्ण रहेको छ । त्यसैले सबै नागरिकले बैंक खाताको प्रयोग गरेर आफ्नो आर्थिक कारोबार सञ्चालन गर्नु आजको समयको आवश्यकता मात्र होइन, दीर्घकालीन आर्थिक स्थायित्वका लागि पनि महत्वपूर्ण आधार हो ।